الشيخ محمد تقي بهجت
423
جامع المسائل ( فارسي )
استخواندار و غير آن از اعضاى بدن نيست ، مثل آلت و لب و زبان و پستان . تساوى زن با مرد در ديهء اعضاء و جراحات تا ثلث 8 - زن در ديات اعضاء و جراحات ، مساوى است با مرد تا آن كه برسد به ثلث ديهء مرد يا زائد باشد از آن ، پس از آن تنصيف مىشود ديه مرد در زن ، و فرقى بين اين كه جانى مرد باشد يا زن نيست ؛ پس در قطع انگشت زن ، صد دينار است ؛ و در دو انگشت ، دويست ؛ و در سه انگشت ، سيصد دينار ؛ و در چهار انگشت ، دويست دينار اگر با يك ضربت همه را قطع كند ، و گر نه هر كدام حكم خودش را دارد . و همچنين از مرد براى زن قصاص مىشود در اعضاء بدون ردّ تا آن كه به ثلث برسد ، پس از آن ردّ مىنمايد نصف ديه را به مرد . و اگر جانى زن باشد و قصاص كننده مرد ، ردّى نيست . رابطه ديهء مرد مسلمان با زن و ذمّى 9 - هر جنايتى كه موجب تمام ديهء مرد مسلمان باشد در اعضاء و منافع و جراحات ، در زن موجب ديهء او است ، و در ذمّى موجب ديه او است ، و در ذمّيه موجب نصف ديه ذمّى است ، و در عبد موجب قيمت او است . و اگر در مرد آزاد ديهء مقدّره دارد ، به همان نسبت در زن و ذمّى و ذميّه و قيمت عبد ، تعيين ديه مىشود با ملاحظهء مساوات زن با مرد قبل از بلوغ ثلث ديه مرد . مراد از اتحاد موضعى كه ارش در آن ثابت است با حكومت 10 - هر موضعى كه ارش در آن ثابت است پس مراد از آن و حكومت يكى است ؛ و آن عبارت است از تقويم مجروح در حال صحت در تقدير مملوك بودن او و با جنايت ، و نسبت اين دو قيمت كه معلوم شد تفاوت از ديهء نفس مأخوذ مىشود نه از ديه عضو . و اگر مجنىّ عليه مملوك باشد حرّ اصل است براى او ، يعنى مالك ، تفاوت قيمت را از جانى مىگيرد ، مگر آن كه قيمت از ديهء حرّ متجاوز باشد كه مردود به آن مىشود و تفاوت را از ديه حرّ مىگيرد به عنوان ارش ؛ و در مقدر نسبت آن را به ديهء حرّ از قيمت مملوك مىگيرد در صورت عدم تجاوز قيمت او از ديهء حرّ .